Jacaranda, Gaël Faye

Milan groeit op in Frankrijk. Hij heeft een Franse vader en een moeder die uit Rwanda komt. Maar de elfjarige Milan hoort nooit iets over het land waar zijn moeder is opgegroeid, ze vertelt er helemaal niets over. Niet over haar familie, de geschiedenis of de cultuur; voor Milan is het volledig onbekend. 

Dit verandert niet als in 1994 in Rwanda een gruwelijke burgeroorlog tussen de Tutsi's en de Hutu's ontstaat, en er zelfs sprake is van genocide. Elke dag zijn er berichten op het nieuws, maar Milans moeder deelt niets en sluit zich helemaal af. 

Zelfs als er op een gegeven moment een neefje uit Rwanda, een overlevende van de genocide, een tijdje bij hen in huis komt, komt er geen enkele uitleg. Ook niet als na enkele maanden Claude weer terug gaat naar Rwanda. 

Enkele jaren later reizen moeder en Milan samen naar Rwanda en dit wordt Milans eerste kennismaking met de andere helft van zijn identiteit. Hij zal daarna nog terugkeren als volwassene en er zelfs gaan wonen. Hij leert zijn familieleden kennen, ontmoet Claude weer, en leert het land kennen.

Meer en meer komt hij te weten wat de mensen hebben meegemaakt, en wat zijn eigen familie heeft meegemaakt. En langzamerhand komt hij erachter hoe een land zich staande houdt als de littekens van de genocide letterlijk nog zichtbaar zijn en het wantrouwen uit de burgeroorlog nog altijd aanwezig is. 

Eerder las ik van Gaël Faye Klein land, waar ik erg van onder de indruk was (bespreking HIER) . Dat boek was zijn debuut, en een tweede roman is dan altijd even afwachten. Kan het nieuwe boek het eerste evenaren, kan de schrijver het niveau vasthouden? 

Ik kan zeggen dat Gaël Faye dat inderdaad heeft gedaan; Jacaranda boeit vanaf de eerste bladzijde. Heel mooi weet hij de stem van Milan te vangen, eerst als jongen van 11 en daarna als volwassene. Een jongen die in een land komt waar hij de situatie totaal niet kent, maar die langzaam meer gaat begrijpen. Van de trauma's, de geschiedenis en hoe mensen proberen zich staande te houden. En des te meer hij hoort en meemaakt, des te beter begrijpt hij ook zijn moeder. 

Want het wordt duidelijk dat het onmacht was en geen onwil, waardoor zijn moeder bleef zwijgen. Sommige dingen zijn gewoon te verschrikkelijk om te vertellen, en je kunt niet anders dan ze diep weg stoppen en het er nooit meer over hebben. 

We vangen af en toe glimpen op van de verschrikkingen die plaats hebben gevonden, zoals in het proces dat Milan bijwoont tegen de moordenaars van Claude's familie. Maar ook in het verhaal van Sartre, die weeskinderen als Claude heeft opgevangen, wat Eusébie, een vriendin van Milans moeder, heeft meegemaakt en de geschiedenis van overgrootmoeder Rosalie, die in haar honderd levensjaren veel heeft gezien, leren we wat er allemaal is gebeurd. 

Wat ik erg interessant vond om te lezen was hoe de kloof tussen de Hutu's en Tutsi's kunstmatig werd veranderd en in stand werd gehouden. Van oorsprong ging het om een verschil in klasse, jij kon een Tutsi zijn omdat je koeien had, en je broer een Hutu omdat hij geen vee bezat. Pas later werden aan deze aanduidingen raciale verschillen gehangen, met alle gevolgen van dien.  

De gruwelijke genocide in 1994 was ook niet de eerste keer dat er een aanval op de Tutsi's werd gepleegd, in de jaren ervoor waren er ook al meerdere momenten dat buren zich tegen buren keerden. 

Jacaranda is een indrukwekkend verhaal, dat je een goed inzicht geeft in wat een genocide gepleegd door je buren voor mensen betekent.Maar ook hoe een land door moet gaan na zo'n periode en hoe trauma gevolgend heeft individuele mensen en hun levens. De gruwelijkheden worden niet breed uitgemeten en als het daarover gaat, is de beschrijving feitelijk en beslist niet sensationeel. En daarom is het des te indrukwekkender.

Hoewel de burgeroorlog natuurlijk een belangrijke rol speelt, is Jacaranda vooral een verhaal over familie, vriendschap, begrip en je weg vinden in het leven. Het is daarmee geen zwaarmoedig of dramatisch verhaal, maar vooral mooi en indrukwekkend. 

Originele Franse titel: Jacaranda (2024)

Nederlandse uitgave 2025 door uitgeverij Meulenhoff Boekerij BV

Nederlandse vertaling: Liesbeth van Nes

Bladzijdes: 254