Eva slaapt, Francesca Melandri

De geschiedenis van Zuid-Tirol zal bij de meeste mensen niet zo heel bekend zijn, niet in de laatste plaats bij de Italianen zelf. 

Na de Eerste Wereldoorlog werd Zuid-Tirol van Oostenrijk afgenomen en werd het deel van Italië. Aan de inwoners werd niets gevraagd, zij hadden het maar te accepteren, zoals op dat moment ook in andere gebieden in Europa opeens een andere nationaliteit gold.

Toen Mussolini aan de macht kwam, moest Zuid Tirol verplicht veritaliaansen. Voortaan was Duits spreken verboden en de plaatsnamen werden omgedoopt; de hoofdstad Bozen werd Bolzano en de streek werd voortaan Alto Aldige genoemd.

Na het bondgenootschap met Hitler, kregen de bergbewoners de kans om te vertrekken naar het Duitse rijk, of in Italië te blijven. Sommige vertrokken uit overtuiging, anderen gingen uit angst en voor de achterblijvers waren de motieven ook niet altijd eenduidig. Na de oorlog kwamen de wegtrekkers weer terug en nooit werd er uitgesproken waarom iemand was weggegaan of wat er tijdens de oorlog was gebeurd.

Ondertussen was de verhouding met Italië steeds slechter geworden. Alto Adige had het recht gekregen om weer Duits te spreken en te onderwijzen, maar het gevolg was dat veel inwoners geen woord Italiaans spraken en zich tegenover de overheid niet verstaanbaar konden maken.        

De inwoners van de dalen waren niet in staat om over de rand van de berg heen te kijken en hielden zich krampachtig vast aan oude gewoontes en gebruiken. Ze weigerden in te zien dat de Italiaanse staat iedereen met dezelfde onverschilligheid behandelde en bleven zich achtergesteld en gediscrimineerd voelen.

In de periode van de jaren zestig en vroege jaren zeventig mondde dit zelfs uit in terreur, er werden bommen geplaatst en aanslagen gepleegd. De Italiaanse staat reageerde fel en stuurde soldaten en carabinieri naar Alto Adige om het geweld te onderdrukken, wat alleen maar meer geweld opleverde.

Het is tegen deze achtergrond dat Francesca Melandri haar debuutroman Eva slaapt situeert.

Eva komt uit een familie die flinke wortels in Zuid Tirol heeft. Haar grootvader Herman liep achter de nazi’s aan en haar oom Peter is betrokken bij de terreurgroepen. Haar moeder Gerda is een bijzondere vrouw, die het presteert om zich op te werken als chef-kok in het hotel waar ze als zestienjarige is komen te werken en die het redt ondanks het feit dat ze een ongehuwde moeder is.

Gerda ontmoet Vito, een Carabinieri uit Calabrië, iemand die haar gelukkig maakt en die een vader kan en wil zijn voor de kleine Eva. Maar de situatie op dat moment zorgt ervoor dat ze niet samen verder kunnen. Zijn familie weigert het te accepteren en volgens de regels zou hij niet langer bij de Carabinieri kunnen blijven.

Gerda en Vito gaan uit elkaar, en Eva ziet Vito pas jaren later terug. Dat is namelijk de andere verhaallijn, de treinreis die Eva maakt van Alto Adige naar Calabrië om Vito op te zoeken. Er is een reden dat schrijvers twee verhaallijnen afwisselen, als het goed gedaan wordt, werkt het namelijk uitstekend. En dat is hier ook het geval.

Altijd met nuance, altijd met mededogen en begrip wekt Francesca Melandri haar hoofdpersonen tot leven. En tegelijkertijd weet ze een bijzonder stuk (politieke) geschiedenis in haar verhaal te verwerken en laat ze zien dat beslissingen die door politici aan de schrijftafels worden genomen invloed hebben op de gewone mensen.

Mooi wordt ook duidelijk dat mensen zich nu eenmaal verbonden voelen met hun geschiedenis en hun taal en dat dit heel sterk kan leven in een regio, zoals we overal in Europa zien. Dat gezegd hebbende, heb ik niet zo heel veel sympathie gekregen voor deze bekrompen bergbewoners die net zo afgesloten lijken te zijn als hun dalen.  

Mijn enige bezwaar tegen dit boek is dat het einde wat minder goed uitgewerkt is, ik had hier graag iets meer uitdieping gezien. Maar dat is een klein punt in een verder uitstekend geschreven en zeer interessant boek over een niet zo heel bekend stukje geschiedenis van Italië.

Originele Italiaanse titel: Eva dorme (2009)
Nederlandse uitgave 2011 door uitgeverij Cossee
Nederlandse vertaling A. Habers
Bladzijdes: 373

Reacties