De oude man en de zee, Ernest Hemingway

Santiago is een oude visser, die al bijna drie maanden pech heeft en al die tijd geen vis heeft gevangen. Hij hoopt dat het geluk nu weer met hem is, en hij vaart uit, ver de zee op. Hij is alleen, want de jongen die vaak met hem meeging, mag van zijn ouders niet met de oude visser mee omdat deze zoveel pech heeft. 

Maar het lijkt erop dat zijn geluk gekeerd is, want Santiago vangt nu een vis. Een enorme marlijn, die echter zo groot en sterk is dat hij de kleine vissersboot meetrekt, verder de zee op. Santiago kan niet anders dan zich schrap zetten, de lijn vasthouden en hopen dat eens de vis uitgeput zal zijn en hij de vis boven kan halen. 

Deze strijd tussen visser en vis, tussen de oude man en de zee, duurt drie dagen en pas dan komt de vis boven en weet Santiago de vis te doden. De vis is echter te groot om binnenboord te halen en bovendien veel te zwaar voor één man alleen om dat te doen, dus hij bindt de vis aan de zijkant van de boot en begint aan de lange reis naar huis. 

De dode vis trekt echter haaien aan en hoewel de oude man probeert de marlijn te beschermen tegen deze rovers, kan hij niet voorkomen dat zij de in de loop van de terugreis het karkas helemaal kaal eten. Als hij uiteindelijk terugkomt in de haven, is er van zijn vangst niets meer over. 

Ernest Hemingway schreef deze novelle in 1952 en zou hiervoor in 1954 de Nobelprijs voor de literatuur krijgen. 

In 1953 werd het in het Nederlands vertaald en het is deze vertaling die keer op keer werd herdrukt. Nu heeft Peter Bergsma het boek echter opnieuw vertaald en ik kan alleen maar zeggen dat ik ervan genoten heb. 

De kracht van Ernest Hemingway ligt namelijk in zijn bondige taalgebruik, de manier waarop hij weinig zegt, maar veel laat doorschemeren. Achter die sobere zinnen en korte uitdrukkingen zit nog een hele wereld verborgen. De oude vertaling was veel te bloemrijk en omslachtig, maar deze nieuwe vertaling doet recht aan die bijzondere stijl van Hemingway. Het is helder, precies en leest heel erg prettig. Ik hoop dat Peter Bergsma ook andere boeken van Hemingway opnieuw zal vertalen!

Het is een novelle van 125 bladzijdes, maar daarin vind je een groots verhaal. Het gaat er natuurlijk niet om dat Santiago de vis heeft gedood, al is dat een hele prestatie op zich. Het is een verhaal over doorzetten, niet opgeven als het moeilijk wordt en respect hebben voor je tegenstander. Want de oude man heeft heeft respect voor de vis, vindt het ook spijtig dat hij hem moet doden, maar dit is nu eenmaal zoals het gaat. Dit is waar ze beiden voor in de wieg zijn gelegd. Om vis en visser te zijn. 

Maar ook de beschrijvingen van de oude man op zee, in zijn strijd tegen de marlijn, zijn strijd tegen zichzelf zijn ontroerend, juist omdat Santiago respect heeft voor de vis. 

De monoloog die Santiago met zichzelf voert wordt bijna hypnotiserend, met observaties over de vliegende vissen, de vogels en Joe DiMaggio, wiens vader tenslotte ook visser was. Hierin zie je hoe goed de sobere stijl van Hemingway werkt, hier passen geen bloemrijke beschrijvingen. 

Mooi en ontroerend vond ik de zorg van de jonge Manolin voor zijn oude vriend en leermeester. Manolin haalt eten voor hem, helpt hem met opruimen als hij klaar is met vissen en als Santiago na zijn driedaagse tocht op zee uitgeput en gewond terugkomt, is het Manolin die hem verzorgt. 

De oude man en de zee is met recht een Amerikaanse klassieker te noemen en ik hoop dat de nieuwe vertaling het boek weer onder de aandacht brengt. Het is het namelijk nog altijd waard om gelezen te worden. 

Ik houd van Ernest Hemingway.

Originele titel: The old man and the sea (1952)

Deze Nederlandse uitgave 2025 door uitgeverij Atlas Contact

Nederlandse vertaling: Peter Bergsma

Bladzijdes: 125