Het leven van Vincent van Gogh, Irving Stone

Het leven van Vincent van Gogh is een echte klassieker, die de tand des tijds meer dan heeft weerstaan. Het is een diep ontroerend boek, dat me tot tranen heeft gebracht en waardoor ik het gevoel kreeg dat ik Vincent van Gogh beter begreep. 

Je voelt intens met Vincent van Gogh mee, met zijn worstelingen om zijn pad te vinden, eerst als prediker in de Borinage en later als kunstenaar. Hij wil leren, hij sluit geen compromissen en geeft nooit op, terwijl hij er soms bijna zelf aan onderdoor gaat, zoals in de Borinage waar hij als lekenprediker probeert om de mijnwerkers bij te staan. 

Dat hij geen compromissen sluit, is ook meteen een valkuil, en maakt hem niet altijd tot een gemakkelijk mens om mee om te gaan. Vincent loopt vaak te hard van stapel, heeft in zijn hoofd al helemaal bedacht hoe iets zal gaan en dit breekt hem eigenlijk altijd op, want de werkelijkheid komt niet vaak overeen met zijn hooggestemde verwachtingen. 

Vooral in de omgang met vrouwen, zoals in Engeland met Ursula, de dochter van zijn hospita, of zijn nicht Kee de Vos, gaat dit soms mis. Je ziet dan dat Vincent heel andere verwachtingen heeft en deze op niets uitlopen, alleen op hartenzeer. 

Wat Irving Stone in dit verhaal vooral probeert te doen is Vincent van Gogh dichterbij te brengen, zowel als mens en als kunstenaar. En hierin is hij wat mij betreft heel goed geslaagd. 

Ondanks dat het in 1934 is geschreven, is dit boek ontzettend goed leesbaar en als biografische roman werkt het fantastisch, met levendige dialogen en gebeurtenissen die je zo voor je ziet. Natuurlijk is niet alles in de roman verwerkt, we beginnen als Vincent een jongeman is in Londen en bepaalde periodes zoals zijn vroegere jeugd, of de tijd in Drenthe en Antwerpen komen niet voor.

Kunstenaar

Maar wel die periodes die significant waren voor zijn ontwikkeling als kunstenaar. Het boek is verdeeld in een proloog die zich in Londen afspeelt, en daarna komen zes delen die spelen in de Borinage, Den Haag, Nuenen, Parijs, Arles, Saint Rémy en Auvers. 

De steun van zijn broer Theo is ontzettend belangrijk voor Vincent. Theo die hem elke maand geld stuurt en hem als het ware een salaris betaalt zodat Vincent zich kan wijden aan tekenen en schilderen.Vincent is vastbesloten om dit vertrouwen waard te zijn en hard te werken. 

Hij geeft bijna al het geld uit aan materialen en aan mensen om model voor hem te zitten. Vincent hoopt in Den Haag op de steun van zijn aangetrouwde neef Anton Mauve, maar dit loopt niet helemaal zoals gehoopt. Mauve is een groot kunstenaar, maar wel één van de oude stempel en iemand die vindt dat je eerst honderden gipsmodellen moet natekenen voor je verder kunt. Het is tekenend dat Vincent dit ook echt wel probeert, maar uiteindelijk het gipsmodel woeden in de prullenbak kiepert. 

Pas in Parijs als Vincent voor het eerst de werken van de Impressionisten ziet, gaat er een wereld voor hem open. Dat je ook zó kunt tekenen, met zoveel licht en kleur had hij nooit kunnen bedenken in de Nederlandse schilders-traditie waar alle schilderijen lijken gedompeld in bruine jus. 

Vincent heeft het idee dat hij al de voorgaande jaren voor niks heeft gewerkt en raakt een beetje moedeloos, maar het is Theo die hem laat inzien dat de nieuwe stijl juist heel goed bij hem past en hij hier eigenlijk al in werkt. 

'Maar Theo, ik moet alles opnieuw leren. Alles wat ik doe is verkeerd.'

'Alles wat je doet is goed... behalve je licht en je kleur. Je was een impressionist van de dag waarop je een tekenpotlood ter hand nam in de Borinage. Bekijk je tekeningen! Bekijk je streek! Niemand heeft ooit, vóór Manet, zo geschilderd. Kijk naar je lijnen! Naar je gezichten, je bomen, je figuren en de velden. Dat zijn je impressies. Ze zijn ruw, onvolmaakt, gefilterd door je eigen persoonlijkheid. Dat is wat het zeggen wil impressionist te zijn; niet te schilderen als ieder ander, geen slaaf te zijn van regels en bepalingen. Je bent een kind van je tijd, Vincent, en je bent een impressionist, of je het wil of niet.'

'O Theo, en óf ik het wil!'

Vincent geniet van het contact met Seurat, Cézanne, Toulouse-Lautrec, Rousseau en Gaugain. Hij leert van hen, maar beseft ook dat hij zichzelf moet blijven en zijn eigen stijl moet blijven ontwikkelen. 

Arles en daarna

In Arles, in het zuiden van Frankrijk, komt alles bij elkaar. Vincent heeft een enorme drive om te werken, de kleuren spatten van het doek. Hij produceert veel werken, soms wel meerdere op één dag. Hij schildert de landschappen, de mensen, zonnebloemen, irissen, olijfgaarden en korenvelden. 

Hij is zich bewust van het belang van kleur en hoe kleuren elkaar kunnen beïnvloeden, en denkt ook na over de lijsten om zijn schilderijen. Bovendien maakt ook nog zijn eigen verf en is bij elk onderdeel betrokken.

Hij maakte nu zijn verf en zijn ramen zelf, prepareerde zijn linnen, schilderde zijn stukken en maakte zijn lijsten. 'Jammer dat ik mijn eigen schilderijen niet kan kopen,' mompelde hij, 'dan zou ik niemand anders meer nodig hebben'. 

Jammer genoeg gaat het niet goed met zijn gezondheid en als ook nog Gaugain naar Arles komt, gaat het helemaal mis. Het moordende werktempo, de spanningen tussen Vincent en Gaugain, de vijandige houding van de meeste mensen in de stad, de hitte en de mistral zorgen voor een grote crisis. Vincent stort in, snijdt zijn oor af en wordt uiteindelijk opgenomen in de inrichting van Saint Rémy. 

Als hij enigszins hersteld lijkt te zijn, komt Vincent weer naar het noorden, naar Auvers. Hier zal hij zijn laatste maanden doorbrengen en ook nog prachtige schilderijen maken, maar voor hemzelf is het vuur er een beetje uit. Hij is ook erg bang dat de aanvallen terug zullen komen. Uiteindelijk schiet hij zichzelf neer en overlijdt twee dagen later aan zijn verwondingen. Theo is bij hem, gelukkig. 

Het leven van Vincent van Gogh was voor mij een heerlijke openbaring. Ik was een beetje bang dat het tegen zou vallen, of stroef zou lezen, maar dat was totaal niet het geval. Ik werd helemaal meegenomen en had het gevoel dat ik naast Vincent liep. Hij was geen gemakkelijk man voor zijn omgeving, maar ook niet voor zichzelf en uiteindelijk was hij wel een oprecht goed mens die probeerde vanuit zijn hart te leven en te werken.

Irving Stone heeft als belangrijkste bron de brieven gebruikt die Vincent aan zijn broer Theo schreef en het leuke is dat ik die brieven nu aan het lezen ben en dus af en toe dingen herken die Vincent noemt en die weer voorkomen in dit boek. 

Bepaalde nieuwe inzichten zijn natuurlijk niet meegenomen, dat kan ook niet als dit in 1934 geschreven is. Zo weten we ondertussen dat niet het 'Korenveld met kraaien'. zijn laatste werk was voor hij zichzelf neerschoot, maar 'Boomwortels'. Irving Stone gebruikt de kraaien om de depressiviteit van Vincent aan te geven, maar we weten nu dat dit niet klopt met zijn laatste schilderij. Dit zijn echter kleine dingen die totaal niet storend zijn en geen afbreuk doen aan de grote waarde van dit boek. 

Ik denk namelijk dat elke liefhebber van Vincent van Gogh niet anders kan dan dit boek lezen. Het is meer dan de moeite waard.

In 1956 is van dit boek een film gemaakt met Kirk Douglas in de hoofdrol. Ik heb deze film in huis en ik kan bijna niet wachten om de film te bekijken. Ik zal deze natuurlijk ook hier bespreken! 

Originele titel: Lust for life (1934)

Deze Nederlandse uitgave 2015 door Karakter uitgevers 

Nederlandse vertaling: L.J.A.M. Berkhout-Willemse

Bladzijdes: 430