Vorsten van Albion, Dan Jones

Als er films of series over de Engelse koningen worden gemaakt, is het onderwerp meestal de Tudors, of de Rozenoorlogen. Als je nog een beetje verder terug gaat in de tijd, kom je echter bij de Plantagenet-koningen, die Engeland regeerden in de periode van 1154 toen Hendrik II de troon besteeg, tot 1399 toen de rampzalige Richard II werd afgezet en het Huis Lancaster de kroon overnam. 

Koningen in de Middeleeuwen waren de mannen die het leger konden aanvoeren in een oorlog. Toen in 1135 Hendrik I overleed en zijn enige wettige erfgenaam zijn dochter Mathilde was, waren de edelen hier dan ook niet blij mee. Er brak een burgeroorlog uit die bijna twintig jaar zou duren. Uiteindelijk zou Mathildes zoon als Hendrik II in 1154 de kroon opnemen. Zijn vader was Godfried van Anjou, ook wel Plantagenet genaamd naar de gele brem die hij vaak als herkenningsteken droeg (Planta Genista). 

De Plantagenets zijn degenen die Engeland vorm hebben gegeven en duidelijk hebben gemaakt wat een goed koning maakte en de regeringsperiode van Hendrik II en zijn nazaten is minstens zo interessant als die van de vorsten die na hen komen.

Waar moest een koning aan voldoen? Goede militaire kwaliteiten waren dus belangrijk, en de vele oorlogen die werden gevoerd om de Franse gebieden veilig te stellen, Wales en Schotland eronder te krijgen of zelfs Jeruzalem te bevrijden, laten dit zien. 

De oorlogen kostten veel geld en het waren de gewone mensen die dit op moesten brengen, door de hoge belastingen die werden geheven. Hier knorde men wel over, maar als de koning zich verder goed gedroeg, dan was men wel bereid om te betalen voor weer een expeditie in Frankrijk of een nieuw fort in Wales. 

In ruil hiervoor verwachtte men wel dat de vorst zich op een bepaalde manier gedroeg, met gulheid voor de mensen om hem heen, ridderlijkheid voor zijn vijanden en rechtvaardigheid voor zijn onderdanen. De koning mocht niet de wetten gebruiken om zijn macht te misbruiken, hij moest luisteren naar wijze raad en de oude rechten respecteren. Koningen als Hendrik II, Richard I, Edward I en vooral Edward III voldeden hier goed aan en hun fouten werden hen dan ook wel vergeven.

Een koning als Edward II die zijn gunstelingen veel te hoog boven iedereen verhief en de ene beroerde beslissing na de andere nam, koning Jan die wreed en willekeurig was en Richard II die paranoïde en wraakzuchtig was, kregen echter te maken met grote moeilijkheden. 

Jan kreeg te maken met de opstelling van het Magna Carta dat voortaan de macht van de koning aan banden kon leggen. Edward II werd door zijn vrouw en haar minnaar afgezet ten gunste van zijn minderjarige zoon. Richard II werd gezien als een tiran, en werd afgezet door zijn neef, Lancaster, en zou de hongerdood sterven in gevangenschap. Niemand treurde om hem. 

Tot slot moest een koning laten zien dat hij koning was, met een luisterrijk hof, en toernooien en steekspelen. En waar Hendrik II vooral tijd doorbracht in het zadel, was het zijn kleinzoon Hendrik III die de standaard zette voor een verheven koningschap en bijvoorbeeld de cultus van Edward de Belijder introduceerde. 

Er gebeurde veel in de periode 1154-1399; Franse gebieden werden gewonnen en verloren, koningen gingen op kruistocht, er werden edelen hoog verheven of als verraders aan de kant gezet, een nieuwe prestigieuze ridderorde werd opgericht en de cultus van koning Arthur werd actief ingezet. Forten werden gebouwd, bondgenootschappen gesmeed en oorlogen begonnen. 

Koning Jan liet stiekem zijn neef vermoorden, Richard I had goed contact met zijn tegenstander tijdens de kruistochten, veldheer Saladin, Edward III vocht regelmatig incognito op toernooien en Edward I was 1.90 lang. 

Het moge duidelijk zijn, grote lijnen en leuke details wisselen elkaar af in dit enorme werk van historicus Dan Jones. Het is heel erg volledig, en leest tegelijkertijd heel vlot, omdat het goed geschreven is. 

Dan Jones kan namelijk heerlijk schrijven, met droog commentaar en hij steekt zijn mening niet onder stoelen of banken. Tegelijkertijd ontkracht hij bepaalde mythes (zoals over de aard van de dood van Edward II) en is hij eerlijk en evenwichtig in zijn oordeel over alle vorsten. 

Het is maar goed dat er stambomen en kaarten voorin het boek staan, want de hoeveelheid namen kan soms  verwarrend werken, vooral bij de edelen was ik af en toe een beetje in de war. Maar dat neemt niet weg dat Vorsten van Albion een fantastisch en goed geschreven boek is, dat ik met heel veel plezier en interesse heb gelezen. Fijn om nu ook de eerdere koningen van Engeland nog beter te leren kennen. 

Vorsten van Albion is een aanrader voor iedereen die houdt van (Engelse) geschiedenis. 

Originele titel: The Plantagenets (2012)

Nederlandse uitgave 2020 door uitgeverij Omniboek

Nederlandse vertaling: Roelof Posthuma

Bladzijdes: 636