Tentoonstelling: Jan Toorop in het Singer museum

Landschap met vaart (De kastanjeboom) 1889

Jan Toorop (1858-1928) is één van de bekendste schilders van Nederland, zo niet de meest veelzijdige. Hij was geboren op Java en had Nederlandse, Indische en Chinese voorouders. Toen hij elf was, ging hij naar Nederland om daar naar school te gaan, zijn familie bleef in Nederlands-Indië achter. Hij doorliep de HBS en mocht naar de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam omdat hij blijk gaf van behoorlijk veel artistiek talent. 

Jan Toorop ging daarna naar Brussel, waar hij kennis maakte met allerlei kunstenaars en lid werd van de kunstenaarsvereniging Les XX. Hij reisde naar Parijs en Londen en kwam zo in contact met allerlei nieuwe stromingen en ideeën over kunst. Vooral de art nouveau en het symbolisme sprak hem aan. Maar hij heeft heel veel stijlen uitgeprobeerd en was hierin zo succesvol, dat andere Nederlandse kunstenaars door hem geïnspireerd raakten. 

Hij trouwde met de Engelse Annie Hall, en samen kregen ze hun dochter Charley, die ook een beroemde kunstenares zou worden. 

Op latere leeftijd werd het gezin Rooms-Katholiek en zijn geloof was goed terug te zien in zijn werken. Zo heeft Jan Toorop veertien prachtige kruiswegstaties gemaakt, voor de Sint Bernulphuskerk in Oosterbeek. 

Voor Jan Toorop was zijn Indische identiteit belangrijk en het komt vaak terug in zijn werk, bijvoorbeeld in de batikdoeken op de achtergrond van een schilderij, of de figuren die lijken op wajangpoppen.  Door de Nederlandse samenleving en pers werd dit grotendeels genegeerd en onder het tapijt geveegd. Het werd gewoon niet genoemd. 

In het Singer museum in Laren is nu een grote tentoonstelling van Jan Toorop te zien waarin dit belangrijke aspect van zijn leven en werk juist wel goed onder de aandacht wordt gebracht. In meer dan tachtig werken, waaronder zowel schilderijen als tekeningen, maar ook brieven, wordt heel goed duidelijk gemaakt hoe zijn afkomst terug kwam in zijn werk, maar ook hoe veelzijdig en invloedrijk Jan Toorop was. 

Er zijn werken te zien van kunstenaars die een voorbeeld waren voor Jan Toorop, en van kunstenaars die hem als voorbeeld hadden. Mooi om die werken naast elkaar te zien, zodat je goed de overeenkomsten en verschillen ziet. 

De vissersvloot van Veere, 1907

En heel duidelijk wordt dat de bijzondere mix van oosterse en westerse invloeden, zijn grote internationale vriendenkring en invloed op de Nederlandse kunstwereld Jan Toorop tot één van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars maakt. 

Ik kende Jan Toorop eigenlijk niet goed, ik had alleen in de afgelopen jaar een paar keer op een tentoonstelling een werk van hem gezien dat ik mooi vond, dus toen deze tentoonstelling in het Singer museum kwam, wist ik dat ik die wilde zien. Ik vind het altijd heel fijn om dan ook nog nieuwe dingen te leren. 

Het is ongelofelijk hoe divers de werken zijn, Jan Toorop beheerste zoveel stijlen en bijna alles wat hij maakte is gewoon heel erg mooi. Hij maakte niet alleen schilderijen en tekeningen, maar ontwierp ook posters en reclame-affiches. 

Grappig bijvoorbeeld is het affiche voor de Delftsche slaolie, die Jan Toorop maakte in Art Nouveau stijl, de reden dat die stijl in Nederland ook wel de sla-olie stijl wordt genoemd. Ik kende het affiche, maar wist niet dat hij die heeft gemaakt. 

Affiche uit 1894

De kruiswegstaties hangen er ook, en die maakten diepe indruk op. In klare lijnen en zonder overbodige frutsels wordt dit verhaal verteld. Prachtig en ontroerend.

Mijn waardering en bewondering voor Jan Toorop zijn door deze tentoonstelling alleen maar toegenomen. Ik ben nu een fan! Kortom, deze tentoonstelling is zeer de moeite waard, dus als je de mogelijkheid hebt, zou ik zeker aanraden om te gaan.

De werelden van Jan Toorop is nog t/m 10 mei 2026 te zien in het Singer museum in Laren.

Ik heb niet zo heel veel foto's van schilderijen kunnen maken, want het was vrij druk. Maar dit geeft hopelijk toch een beeld.