1913, De grote kunstexplosie in het Singermuseum

Leo van Gestel, Bloemstilleven

In 1913 was de wereld optimistisch gestemd. De toekomst zag er rooskleurig uit, met allerlei moderne technische uitvindingen en verbeteringen. 

In de kunst gebeurde veel en allerlei stromingen ontstonden die in alle vrijheid zich konden ontwikkelen en bij elkaar inspiratie opdeden. Of het nu de kubisten uit Parijs, de avantgardisten uit Rusland, de futuristen uit Italie of de expressionisten uit Duitsland zijn, de kunstenaars kennen elkaar. 

Veel Nederlandse kunstenaars werken en exposeren in het buitenland, en buitenlandse kunstenaars komen deze kant op. 

De tentoonstelling, 1913, De grote kunstexplosie, is een soort dwarsdoorsnede van wat er toen allemaal in de Nederlandse kunstwereld gebeurde. 

Deze tentoonstelling is de laatste tentoonstelling van directeur Jan Rudolph de Lorm, na 17 jaar neemt hij afscheid van het Singer museum.  De afgelopen jaren heeft het Singer museum bijna alleen maar heel mooie en bijzondere tentoonstelling laten zien, en deze is beslist geen uitzondering. 

In zes zalen met allerlei thema's zoals landschappen, bomen of vrouwen, zijn er heel veel schilderijen te zien, van oa Leo van Gestel, Bart van der Leck, Mommie Schwartz en Else Berg, Jan Sluijters en Piet Mondriaan. Maar ook werken van Amedeo Modigliani, August Macke en Wassily Kandinsky hangen erbij. 

August Macke, Drie meisjes met gele strohoeden

Leo van Gestel, Zittende vrouw

Leo van Gestel, Dame met grote hoed in prieel.

Dit maakt de tentoonstelling ten eerste heel divers, en ten tweede zie je ontzettend goed de samenhang tussen de kunstenaars. Je ziet ook mooi hoe schilders zich ontwikkelen, en verschillende stromingen uitproberen of juist steeds een stapje verder gaan in bijvoorbeeld abstract werken. Ook worden er allerlei technieken gebruikt, zoals in het Portret van een zittende vrouw van Leo van Gestel (hierboven), waarbij grote delen van het papier zichtbaar zijn en de onbeschilderde achtergrond deel wordt van het schilderij zelf. 

De werken zijn vaak kleurrijk, de een is wat abstracter dan de ander, en over het algemeen vond ik de werken erg mooi. Alleen als een schilder alleen een tube groen en een tube bruin heeft gebruikt, haak ik een beetje af, maar het overgrote deel van wat er hier te zien is, maakte me ontzettend blij. 

Jo Koster, Portret van Mej. H. Lohnis

Jaap Weijand, Bos bij Duinvermaak

Jan Sluijters, Interieur

Wat voor ons als moderne kijker de werken nog indrukwekkender maakt, is de wetenschap dat een jaar later de Eerste Wereldoorlog uit zou breken, die een einde zou maken aan alle optimisme. Te zien met hoeveel vreugde er in de periode daarvoor is gewerkt, maakt een beetje triest. 

Bart van der Leck, Op het perron

1913, De grote kunstexplosie is nog tot en met 11 januari 2026 te zien in het Singer museum in Laren, en het is een absolute aanrader.