De oorlog in Iran en de paus

Paus Leo XIV

Het zal niemand ontgaan zijn dat er opnieuw een oorlog gaande is in het Midden Oosten, want op 28 februari 2026 vielen de VS en Israel Iran aan, met bombardementen en later ook grondtroepen. 

Dit is geen wettige oorlog, want er is geen toestemming gevraagd aan het Amerikaanse Congres, zoals wel vereist is, dat is al het eerste probleem.

Het tweede probleem is dat de redenen die werden gegeven voor de aanval steeds veranderden. Er werd gesproken over een verandering in het regime, maar ook het Iraanse kernwapenprogramma kwam ter sprake. 

Van een consistent verhaal bleek geen sprake, een goed plan voor het verloop leek er ook niet te zijn, laat staan een goede exit-strategie. 

En terwijl de situatie escaleert en de gevolgen wereldwijd te merken zjijn, is er één wereldleider die oproept tot vrede. Eén leider die een helder oordeelde dat God niet luistert naar leiders die God gebruiken om hun oorlog te rechtvaardigen, en degene die zich uitspreekt is paus Leo XIV. 

Als hoofd van de Room-Katholieke kerk is hij degene die niet meegaat in de oorlogsretoriek, maar opkomt voor de mensen in nood, de slachtoffers en de onschuldigen. 

Dit is precies wat ik verwacht van mijn paus, die ook de taak heeft een moreel baken te zijn in de wereld. De paus moet de Katholieke moraal uitleggen aan de hand van de gebeurtenissen in de wereld. Dit is iets dat paus Leo XIV doet, maar wat ook de pausen voor hem hebben gedaan. Zo heeft bijvoorbeeld paus Johannes Paulus II zich stevig uitgesproken tegen beide Golf-oorlogen, om precies dezelfde redenen.

Rechtvaardige oorlog

Sommigen roepen dat de paus hier fout zit en geen kritiek mag hebben en zich niet met politiek moet bemoeien. Anderen beweren zelfs dat het hier om een rechtvaardige oorlog gaat, waar de paus niet tegen kan zijn. Maar is dat werkelijk zo? 

Een oorlog is soms niet te vermijden, en de Kerk weet dit ook. Al sinds Augustinus in de vierde eeuw denkt men hier over na en probeert men duidelijk te krijgen in welke omstandigheden een oorlog wel zou mogen en welke voorwaarden hiervoor gelden. 

Dit is een lastig concept, want in Katholieke leer gaat men er in de eerste instantie vanuit dat je niet mag doden, het vijfde gebod telt zwaar. Ook zegt Jezus in de Bergrede 'Zalig zijn zij die vrede brengen, want zij zullen de kinderen van God genoemd worden.' (Mat. 5: 9). 

Jezus roept op tot vrede en vrede is te prefereren boven oorlog.

De Catechismus van de Katholieke Kerk zegt dan ook onverbloemd: Alle burgers en bestuurders moeten zich inspannen om oorlogen te vermijden. 

Toch zijn er omstandigheden waarin een oorlog soms gerechtvaardigd is. Maar niet elke oorlog is rechtvaardig, hier zijn strenge voorwaardes voor die tegelijkertijd moeten gelden. 

Ten eerste is een oorlog alleen geoorloofd als het een defensieve oorlog is, als zelfverdediging en als alle andere middelen uitgeput zijn. 

De voorwaarden om tot wettige zelfverdediging van militaire macht te kunnen overgaan moeten streng in acht genomen worden. Deze voorwaarden zijn: 

• Dat de schade die door de aanvaller aan het volk of de volkerengemeenschap wordt toegebracht van blijvende aard is, belangrijk is en met zekerheid vaststaat 
• Dat alle andere middelen om de schade een halt toe te roepen onuitvoerbaar of ondoeltreffend zijn gebleken
• Dat er een serieus vooruitzicht is op een goed resultaat
• Dat het gebruik van wapengeweld geen grotere kwalen en meer wanorde teweegbrengt dan het kwaad dat men wil uitschakelen. De vernietigende kracht van moderne wapens moet zeer zwaar wegen bij het beoordelen van deze laatste voorwaarde. 

Bovendien wordt er verderop in de Catechismus nog gezegd: 

• De morele wet blijft gelden tijdens de gewapende conflicten. Het feit dat er ongelukkigerwijs oorlog is uitgebroken betekent niet dat alles nu geoorloofd is. 
• Elke oorlogshandeling die zonder onderscheid gericht is op de verwoesting van hele steden of grote gebieden met hun inwoners, is een misdaad jegens God en de mens zelf die met kracht en zonder aarzeling veroordeeld dient te worden. 

Hoe zit het met de oorlog tegen Iran? 

Laten we de bovengenoemde punten eens doorlopen en kijken of er in deze oorlog met Iran geval sprake is van een gerechtvaardigde oorlog. 

• Was hier sprake van zelfverdediging? Nee, dat was niet zo. Er was geen rechtstreekse acute dreiging, geen daadwerkelijke aanval van Iran op de VS. 
• Waren alle andere middelen uitgeput? Nee. Er kon onderhandeld worden, of de oppositie in Iran had gesteund kunnen worden om van binnenuit verandering te laten plaatsvinden. En laten we niet vergeten dat er een 2015 een deal was gesloten met Iran waarbij Iran zich aan de afspraken hield om geen kernwapens te fabriceren en dat in ruil hiervoor het economische embargo grotendeels werd opgeheven. Het is de VS geweest die in 2018 hier eenzijdig uitstapte, waarna Iran zich ook niet meer genoodzaakt voelde om zich aan het verdrag te houden. De huidige situatie was dan ook deels van Amerikaans eigen maaksel. 
• De blijvende schade is ook niet van toepassing, want met andere middelen was hier ook een andere uitkomst mogelijk. De blijvende schade was dus geen zekerheid.
• Er is geen plan voor het einde van de oorlog en het is onduidelijk wat men precies wil bereiken. Er is dus geen serieus vooruitzicht op een goed resultaat. 
• Er wordt niet goed gelet op het gebruik van wapens en die worden roekeloos ingezet, waarbij burgerdoelen geraakt worden, zoals de bom die op een meisjesschool viel en vele doden tot gevolg had. 
• De dreiging om Iran naar de steentijd te bombarderen en het hele land te vernietigen laat zien dat de VS denkt dat alles geoorloofd is, en dat de VS bovendien eventuele misdaden jegens God en de mens zelf niet schuwt. 

Kortom

Kortom, de oorlog op dit moment tegen Iran voldoet mi. op geen enkele manier aan de voorwaarden van een rechtvaardige oorlog, zoals de Catechismus van de Katholieke Kerk die stelt. 

De paus, als religieus leider, spreekt zich uit voor vrede en volgt hiermee Jezus, het Evangelie en de leer van de Katholieke Kerk. 

Oorlog ís niet alleen een politieke maar ook een morele zaak, juist omdat er zoveel mensen en onschuldige levens bij betrokken zijn en de paus heeft niet alleen het recht, maar zelfs de plicht om zich hierover uit te spreken en hier stelling tegen te nemen. 

De intens domme en vulgaire reacties van de president van de VS op de woorden van paus Leo XIV zijn buiten proportie en gespeend van alle fatsoen of moraal. En ook de hypocriete Amerikaanse vice-president die zich er nota bene op laat voorstaan dat hij Katholiek is, maar vervolgens wel de paus de les leest over hoe de paus zijn taak invult, zou zich diep moeten schamen voor zijn arrogante domheid en zou zichzelf eens moeten verdiepen in het geloof dat hij zegt aan te hangen.  

Iedereen die denkt dat de paus zich buiten politiek moet houden en geen kritiek mag hebben op de oorlog, begrijpt ten eerste de rol en de taak van de paus niet, en ten tweede is het een goed idee om de Catechismus van de Katholieke kerk er nog eens op na te slaan. Of natuurlijk gewoon de woorden van Jezus nog eens goed te lezen.