Meer Waterschapsheuvel

Waterschapsheuvel, het prachtige boek van Richard Adams, is mijn lievelingsboek. Het is misschien niet het boek dat ik het vaakst herlees, maar wel het boek dat ik met het meeste plezier herlees en dat het diepst in mijn hart zit. 

Ik heb het in 2015 besproken (HIER), en sindsdien heb ik het alweer een paar keer herlezen. 

De laatste keer herlezen was vorige maand, en ik dacht erover na wat dit boek nu eigenlijk zo tijdloos en zo goed maakt en volgens mij zijn dat een paar zaken. 

Ten eerste is er het taalgebruik, dat ontzettend mooi en poëtisch is en de konijnen en het landschap perfect beschrijft. Waterschapsheuvel is namelijk een ode aan de Engelse natuur en de schade die de mens er aan toe brengt. Het landschap komt tot leven en je ziet het voor je, en heel knap vooral vanuit het gezichtspunt van de konijnen.

Richard Adams heeft altijd gezegd dat er geen diepere lagen in het verhaal zaten, maar die kun je er natuurlijk wel in vinden. Toen ik het boek als kind las, zag ik die niet. Voor mij was het alleen een prachtig verhaal over geweldige konijnen. Maar nu ik volwassen ben, zie ik die parallellen met de mensenmaatschappij wel. 

Macht

De groep van Hazelaar en Vijfje is op een klassieke queeste, met moeilijkheden die ze moeten overwinnen en hoe ze daardoor veranderen. Een beetje zoals Mozes het Joodse volk naar het Beloofde Land leidde, zo leiden Hazelaar en Vijfje hun groep naar de heuvel. Vanuit het gevaar naar iets beters. 

 

Daarnaast zie je in dit boek ook heel duidelijk hoe verschillend er om wordt gegaan met macht. De oude kolonie van Sandelvoort is gezapig geworden. Er is geen ruimte voor nieuwe ideeën, of voor nieuwe inzichten. En als er geen direct gevaar is, wordt er niet over nagedacht wat er zou kunnen gebeuren, en er wordt geen actie ondernomen. 

De kolonie die ze onderweg tegenkomen, sluit moedwillig de ogen voor het gevaar dat rondom hun kolonie aanwezig is. Ze omarmen het comfort en het lekkere luxueuze eten, en hopen dat hun buurman de prijs hiervoor betaalt en niet zijzelf.

In Efrafa tenslotte is er een soort Fascistische totalitaire dictatuur gevestigd onder leiding van Generaal Guldenroede. Alles wordt bepaald voor alle konijnen, niemand heeft rechten, geweld wordt beloond en ongehoorzaamheid wordt streng bestraft. 

Hazelaar als leider en trouw blijven aan je wortels :-)

Als je hiermee de groep van Hazelaar en de zijnen vergelijkt, dan zie je dat dit een heel andere groep is. Hazelaar is het Opperkonijn, en iedereen luistert naar hem, maar Hazelaar is niet de snelste, niet de slimste, niet de sterkste en niet de grootste. Hij is de leider geworden omdat hij moed heeft, en omdat hij beslissingen durft te nemen en vooral omdat hij er geen moeite mee heeft om anderen die ergens beter in zijn dan hijzelf, iets te laten overnemen. Hij waardeert de talenten van anderen en iedereen is vrij om bij te dragen.

In moderne managerstermen; Hazelaar zet anderen in hun kracht en daarmee wordt de groep beter en hechter. 

Dit wordt mooi duidelijk als Kopstuk stand blijft houden tegenover Generaal Guldenroede bij de belegering van de Waterschapsheuvel en zegt dat hij dit doet omdat zijn Opperkonijn hem dit bevel heeft gegeven. De Generaal en zijn konijnen kunnen zich geen ander leiderschap voorstellen dan dat van geweld en onderdrukking. Voor hen betekent deze uitspraak dat er een nog groter en sterker konijn dan Kopstuk moet zijn, en dit jaagt hen angst aan. Dat het relatief kleine en kreupele konijn dat ze eerder hebben gezien Kopstuks Opperkonijn is, komt totaal niet bij de Efrafanen op. 

De verhalen over de Eerste onder de konijnen, El-Ahrairah, die de konijnen elkaar vertellen, komen op een mooie en subtiele manier bij elkaar. Ze bieden inspiratie aan Hazelaar en de zijnen om alle anderen te slim af te zijn, en het hoofd te bieden aan alle moeilijkheden. 

Op de Waterschapsheuvel worden de verhalen aan elkaar verteld en in ere gehouden. Hazelaar en zijn kolonie staan daarmee het dichtst bij de konijnen zoals ze moeten zijn. Iets dat de andere kolonies niet meer hebben. 

Dat op het einde van het boek El-Ahrairah komt om Hazelaar, die oud en moe is, op te halen en hem te vragen lid te worden van zijn Auwsla, is dan ook meer dan verdiend. Ik huil nog altijd elke keer als ik deze laatste passages lees. 

Versies

Een boek waar zoveel in zit, is de moeite waard om regelmatig te herlezen en dat is dan ook precies wat ik doe. 

Ik heb nog altijd mijn paperback uit 1987, die ik elke keer hiervoor pak. Het ziet er ondertussen wat gehavend uit, maar ik houd van dit boek. 

Ondertussen heb ik ook de prachtige, Engelse gebonden versie. Dit is de Puffin Clothbound Classic, uitgegeven in 2023. 

Tot slot heb ik laatst de Graphic Novel gekocht, die het verhaal weer op een heel andere manier tot leven brengt. Watership Down is hier bewerkt door James Sturm en Joe Sutphin en is uitgegeven in 2023. Ik geef hieronder wat voorbeelden van de illustraties, maar die doen geen recht aan hoe mooi het boek in werkelijkheid is. 

Heel knap vind ik het dat ze een eigen stijl hebben gevonden en niet de film uit 1978 nadoen (die bespreek ik trouwens binnenkort). 

Kortom, hoewel ik het boek ondertussen meer dan 20 keer gelezen heb, ontdek ik elke keer weer nieuwe dingen, terwijl ik tegelijkertijd elke keer opnieuw geniet van de belevenissen van Hazelaar, Vijfje, Kopstop, Kiehaar, Braam, Hulst, Potje, Paardebloem en de vele andere geweldige konijnen die dit boek bevolken, maar ook mijn hart.