donderdag 27 februari 2014

Van het westelijk front geen nieuws, Erich Maria Remarque

Aangezien dit jaar de Eerste Wereldoorlog honderd jaar geleden uitbrak, zullen er veel boeken over de Grote Oorlog verschijnen. Ik zal er zeker een aantal lezen en om goed te beginnen heb ik deze klassieker weer eens gepakt.

Het is het verhaal van Paul Baumer, een Duitse jongen van 18 die samen met zijn klasgenoten dienst neemt nadat de onderwijzer en alle andere volwassenen duidelijk hebben gemaakt dat dit hun plicht is voor Kaiser en Vaderland. Ze ondergaan de zware militaire training, om er aan het front achter te komen dat ze weinig van waarde hebben geleerd. Gelukkig zijn er oude rotten, de veteranen zoals soldaat Katczinsky, die de groentjes onder hun hoede nemen en hen leren te overleven. Paul ziet één voor één zijn kameraden sterven. Uiteindelijk is hij de veteraan die de groentjes wat moet leren. Hij wordt zelf neergeschoten in november 1918, als het zo rustig aan het front is dat het officiële nieuwsbericht luidt dat er ‘van het westelijk front geen nieuws’ is.

Een hele generatie, of het nu aan de Duitse, de Franse of de Engelse kant was, werd door deze oorlog getraumatiseerd. Opgejut door leuzen en vaderlandsliefde en misplaatst nationalisme namen de jongens dienst, met het idee dat de oorlog zo voorbij zou zijn. Niet was minder waar; de oorlog kwam tot een halt en vier jaar lang lagen de verschillende partijen tegenover elkaar in een loopgravenstelsel dat reikte van de Belgische kust tot de Zwitserse grens.
Het is zoet om voor het vaderland te sterven? Niet bepaald, in de loopgraven konden dood en verminking op elk moment en in elke vorm optreden. De soldaten die vochten in de modder werd niets bespaard.

Erich Maria Remarque wilde met Van het westelijk front geen nieuws duidelijk maken dat oorlog een verschrikking is, aan welke kant er ook gevochten werd. Voor hem zijn heldendom en nationalistische trots niet belangrijk, hij vertelt het verhaal van de gewone soldaten die eigenlijk ook niet weten waarom ze vechten.
De nazis’ verboden dit boek en Remarque verloor zelfs zijn Duitse staatsburgerschap.

In 1930 en in 1979 zijn er verfilmingen van het boek gemaakt. Ik heb de versie van 1930 nooit gezien, die van 1979 wel. Ik laat meestal een stuk zien in de les als we de Eerste Wereldoorlog behandelen. De film is mooi, al duren sommige scenes naar huidige maatstaven wel een beetje erg lang. Ik kan me herinneren dat ik de hele film een jaar of vier geleden in mavo 4 liet zien en een leerling bij de scene waar Paul in een loopgraaf ligt met een Franse soldaat (die ongeveer tien minuten duurt) op een gegeven moment gefrustreerd uitriep; ‘Kut, ligt hij daar nou nóg?’
Uiteindelijk waren de meeste leerlingen op het einde wel in tranen, dus geraakt had de film hen wel.

De film, maar vooral het boek is indrukwekkend en prachtig. Als je iets leest over de Eerste Wereldoorlog dit jaar, mag Van het westelijk front geen nieuws eigenlijk niet ontbreken.

Oorspronkelijke titel: Im Westen nichts Neues (Duits)
Uitgegeven in 1929

6 opmerkingen:

  1. Weer zo'n boek dat ik al jaren in de kast heb en dat daar maar ongelezen blijft staan. 2014 lijkt me inderdaad een goed jaar om het eindelijk eens te lezen.
    Wat me altijd droevig stemt, is dat mensen zich nog steeds laten opjutten door loze kreten als 'patriottisme' en niets leren van de geschiedenis.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Het is een prachtig boek, Anna, ik denk dat jij het heel mooi zal vinden. Een boek zoals dit zou verplichte kost voor politici en generaals enzo moeten zijn, maar waarschijnlijk zou dat alsnog niet echt helpen. Helaas.

      Groetjes.

      Verwijderen
    2. Hoi Bettina, dit boek heb ik jaren geleden al gelezen. Destijds vond ik het erg indrukwekkend. Ik denk dat ik inmiddels een beetje moe ben van alle boeken die ik over oorlog heb gelezen. Groetjes, Erik

      Verwijderen
    3. Ik kan me voorstellen dat je een beetje moe bent van de oorlog, en ik vrees dat dit alleen nog maar erger gaat worden dit jaar, er zal denk ik een hoos aan boeken komen.
      Ik heb nu drie non-fictie boeken liggen over WOI die ik wil lezen, en daar houd ik het denk ik bij.
      Maar Van het westelijk front geen nieuws vond ik een mooie om mee af te trappen.

      groetjes, Bettina

      Verwijderen
  2. Ha Bettina. Die leerlingen van jou boffen wel hoor. Yoga én film in de klas!
    De film uit 1930 is ook behoorlijk traag, maar maakt wel een redelijk authentieke indruk. Waarschijnlijk vanwege het zwart/wit en de vele echte eerste wereldoorlogveteranen die als figurant opgetrommeld werden.
    Van E.M. Remarque ligt nu "de weg terug" bij mij op de stapel, een soort vervolg op "Van het westelijk front geen nieuws".

    groetjes,

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Wat leuk om te weten dat in de 1930 versie oud veteranen hebben meegedaan als figurant, dat wist ik niet.
      Volgens mij is er zelfs nog een derde boek, Drie kameraden, maar ik weet niet meer helemaal zeker of dit boek bij de andere twee hoort. Ik ben benieuwd hoe je De weg terug vindt, ik heb die geloof ik twintig jaar geleden gelezen, dus ik weet er niet zoveel meer van.

      Groetjes,

      Verwijderen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...